Lipoedeem is een aandoening van het vetweefsel die vrijwel uitsluitend voorkomt bij vrouwen. Bij lipoedeem ontstaat er een ongelijkmatige verdeling van het vetweefsel in het lichaam, vaak rond de heupen, billen en dijen, onderbenen, binnenkant van de knieën of armen.

Lipoedeem is een chronische aandoening die vaak niet voldoende bekend is bij hulpverleners. Hierdoor loopt u als patiënt grote kans dat uw aandoening niet of te laat wordt herkend en u de juiste behandeling misloopt. ‘Chronisch’ betekent dat je er niet vanaf komt. Maar met een goede aanpak, het tijdig stellen van de juiste diagnose en een goed behandelplan kun je veel bereiken.

Om de zorg rondom mensen met lipoedeem te verbeteren is in 2014 de eerste richtlijn lipoedeem opgesteld. In deze richtlijn vindt u veel informatie.

  1. pdf Richtlijn Lipoedeem patiëntenversie 415 kB Download
  2. pdf Richtlijn Lipoedeem 807 kB Download

Lipoedeem - meer informatie

Lipoedeem betekent letterlijk ‘vetzwelling’. Bij lipoedeem ontstaat er een ongelijkmatige verdeling van vetweefsel in het lichaam, vaak rond de heupen, billen en dijen, onderbenen, binnenkant van de knieën of armen.

Hoe ontstaat lipoedeem?
De oorzaak van lipoedeem is niet bekend. Erfelijke factoren kunnen een rol spelen; er zijn vaak meerdere lipoedeempatiënten in één familie. Lipoedeem kan zichtbaar worden rond de pubertijd maar het kan ook later ontstaan, bijvoorbeeld tijdens een zwangerschap of in de menopauze. Lipoedeem komt vrijwel alleen voor bij vrouwen. Bij mannen is lipoedeem zeldzaam, het wijst dan op een hormonale stoornis.
Naast de ongewone vetverdeling kan er een verminderde afvoer van weefselvocht (lymfe) zijn in combinatie met verslapping van het bindweefsel. Hierdoor kan een langzame gewichtstoename ontstaan; niet alleen op de plaatsen van het lipoedeem maar ook op andere plaatsen van het lichaam. Bij lipoedeem is er in eerste instantie alleen sprake van een ophoping van vetweefsel (lipiden). Als er naast vetzwelling ook vocht aanwezig is wordt er gesproken van lipo-lymfoedeem.
Factoren die lipoedeem negatief beïnvloeden zijn:

  • Aanleg tot overgewicht/vetzucht
  • Te grote calorische intake ('verkeerde voeding')
  • Hormonale factoren
  • Lang zitten of staan
  • Te weinig spierarbeid
  • Warmte
  • Aanwezigheid van lymfoedeem/veneus oedeem
  • Veranderd zelfbeeld

Vormen van lipoedeem aan benen en armen
4472ac5e-9e48-5977-a23d-bd023b8d6413

 



 
 

 

Wat zijn de klachten?

Patiënten met lipoedeem klagen vaak over pijnklachten bij aanraking van de huid, snel ontstaan van blauwe plekken, verlies van spierkracht in de armen en benen, vermoeidheid en snelle overbelasting. Andere tekenen zijn:

  • Het vet houdt ineens op bij de knobbel van de enkel. Het is net alsof er boeien rond de enkel zitten, dit wordt ‘cuff sign’ genoemd (zie afbeelding). 14e09565-742b-59a0-9fbd-5dab46dfe396
  • Benen voelen vaak zwaar en vermoeid aan
  • Er is vaak sprake van een sinaasappelhuid (bobbeltjes en putjes in de huid). Dit wordt ook wel ‘cellulitis’ genoemd
  • Bij veel patiënten is een verschil van 2 tot 3 kledingmaten aanwezig tussen het boven- en onderlichaam
  • Er is weinig verbetering van klachten bij vermindering van het gewicht. Vet verdwijnt wel op bijvoorbeeld gezicht en borsten, maar minder op de benen

Patiënten kunnen moeite hebben om hun evenwicht te bewaren en er kan sprake zijn van een plat- en/of spreidvoet. Ook kan een afwijkend looppatroon ontstaan. Door de klachten nemen soms de mogelijkheden af om in het dagelijks leven te functioneren en deel te nemen aan de maatschappij (werk, sport en hobby). Dit kan leiden tot een negatieve spiraal. Behandeling van lichamelijke en eventueel psychische klachten is dan ook belangrijk.

Hoe wordt de diagnose lipoedeem gesteld?
Soms is het lastig de diagnose te stellen, ook al zijn er veel kenmerkende tekenen van lipoedeem. Goed onderzoek is belangrijk. Daarnaast: het verhaal van de patiënt, de uiterlijke kenmerken en metingen. Belangrijke onderdelen van het onderzoek in het ECL (Expertisecentrum in ziekenhuis Nij Smellinghe) zijn:

  • Anamnese en lichamelijk onderzoek
  • Hormonaal onderzoek
  • Eventueel voedingsanalyse
  • Eventueel lymfe- en vaatonderzoek
  • Zorgvuldig objectief fysiotherapeutisch onderzoek inclusief spierkrachtmeting
  • (herhaalde) Omvangmetingen van de benen en armen
  • Meting van lengte-gewicht, samen gecombineerd tot Body Mass Index (BMI)
  • Meting van de buikomvang en de verhouding tussen heup en taille
  • Vaststellen van dagelijkste activiteiten (onder andere door vragenlijsten)
  • Zes minuten wandel test (looptest)
  • MicroFET meting (spierkrachtmeting van de bovenbeenspieren)

Een afspraak maken

Om een afspraak te maken voor het lipoedeemtraject in ziekenhuis Nij Smellinghe heeft u een aan het Expertisecentrum gerichte verwijsbrief nodig van uw specialist met een duidelijke vraagstelling/motivering. Met een verwijzing van de huisarts kunnen wij geen afspraak voor u maken; de zorg wordt dan niet vergoed door uw zorgverzekeraar.

Ook vragen wij u om vooraf informatie over uw medische voorgeschiedenis op te sturen. Voor meer informatie hierover kunt u bellen met het secretariaat van het Expertisecentrum Lymfovasulaire geneeskunde.