Logopedie (neurologie)

De logopedist op de afdeling neurologie 
De logopedist is deskundige op het gebied van taal, spraak, stem, gehoor en slikken. Op de afdeling neurologie wordt zij met name ingeschakeld voor diagnose en behandeling van o.a. afasie, dysartrie en slikstoornissen. Andere problemen waar een logopedist voor kan worden ingeschakeld zijn: taalproblemen t.g.v. letsel in de rechterhersenhelft, verlamming in het mondgebied en stemproblemen.
De logopedist kan worden ingeschakeld door de arts (op de afdeling neurologie gaat het dan meestal om de neuroloog), door de verpleging of op verzoek van andere disciplines. 

Afasie
Afasie is een taalstoornis ten gevolge van letsel in de linker hersenhelft (meestal door een CVA). In de linkerhemisfeer zitten twee belangrijke taalgebieden, als één van deze gebieden geheel of gedeeltelijk verstoord is kunnen problemen ontstaan met het uiten en begrijpen van gesproken en geschreven taal. Er zijn 4 hoofdtypen afasie:

  • Afasie van Broca: Het spreken van een patiënt met een afasie van Broca, kenmerkt zich door korte zinnen, waarbij veel woorden worden weggelaten (telegramstijl) en woordvindproblemen. Het nazeggen van woorden levert moeilijkheden op, het taalbegrip is redelijk goed.
  • Afasie van Wernicke: Een patiënt met een Wernicke afasie spreekt vloeiend, maar dat wat er gezegd wordt is vaak niet te begrijpen. Ook zijn er veel parafasieën, wat inhoudt dat voor bijvoorbeeld het woord ‘tafel’ het woord ‘stoel’ gebruikt wordt. Het taalbegrip is slecht en het nazeggen van woorden lukt niet.
  • Amnestische afasie: Ook deze patiënt spreekt vloeiend. Omdat er sprake kan zijn van woordvindproblemen, gebruikt de patiënt vaak omschrijvingen om duidelijk te maken wat hij bedoelt. Het taalbegrip is goed en het nazeggen van woorden levert geen problemen op.
  • Globale afasie: Dit is de meest ernstige vorm van afasie. Het spreken is vaak niet goed meer mogelijk, de patiënt kan vaak slechts nog enkele woorden zeggen, en het begrip van taal is slecht.

De eerste zes weken is een belangrijke periode voor het spontane herstel van een afasie. Zo kan bijvoorbeeld een globale afasie herstellen tot een afasie van Broca. Een zuivere vorm van afasie komt weinig voor.
Logopedisch onderzoek naar afasie wordt op de afdeling neurologie o.a. gedaan met twee testen: de SAN (Stichting Afasie Nederland) en ScreeLing. Hierbij worden de mogelijkheden van de patiënt in kaart gebracht.
De logopedische behandeling heeft als doel de communicatie tussen de patiënt en zijn omgeving zo optimaal mogelijk te laten verlopen, door gebruik te maken van alles wat de patiënt nog wel kan.

Dysartrie
Een dysartrie is een stoornis in het spreken, ten gevolge van hersenletsel (bijvoorbeeld door een CVA of door de ziekte van Parkinson). Ruwweg zijn er drie typen dysartrie: de spraak is te slap, te gespannen of ongecoördineerd. Bij een dysartrie is de patiënt niet in staat om zijn mond- en tongspieren op de juiste manier te bewegen. Vaak is er ook sprake van een verlamming van een gedeelte van de mondspieren. Er is dan te weinig spanning in de spieren, waardoor een slappe spraak ontstaat. Soms is er sprake van teveel spanning in de mondspieren, met een gespannen spraak als resultaat. Als de patiënt geen controle heeft over zijn spieren, ontstaat een ongecontroleerde spraak. In alle gevallen is de spraak moeilijk te verstaan.

Logopedische therapie kan helpen en richt zich in eerste instantie op het verbeteren van de motoriek van de mond- en tongspieren, zodat de patiënt weer meer controle over zijn spieren krijgt. Daarna wordt geoefend op klankniveau en woordniveau en als dat goed gaat ook op zinsniveau. Ook het stimuleren van het mondgebied met bijvoorbeeld een tandenborstel kan helpen. Als patiënten niet (voldoende) tot spreken komen, kan dit bijvoorbeeld gecompenseerd worden met het gebruiken van een communicatiehulpmiddel, zoals bijvoorbeeld opschrijven, een letterkaart of een taalzakboek.

Slikstoornis
Een spraakprobleem komt vaak voor samen met een slikstoornis. Ook het oefenen van het slikken is een aandachtsgebied voor de logopedist. Op de afdeling neurologie wordt bij opgenomen patiënten met een doorgemaakt CVA altijd eerst een slikproef afgenomen. De uitslag van de slikproef bepaalt of de patiënt kan starten met normale of verdikte voeding of dat er met sondevoeding gestart moet worden. Als het slikken niet goed gaat wordt de logopedie ingeschakeld. Het doel van logopedie bij slikstoornissen is het herleren van het normale slikproces en het voorkomen van complicaties als longontsteking ten gevolge van verslikken.

Multidisciplinair overleg
De logopedist neemt deel aan het multidisciplinaire overleg, waar met alle disciplines een behandelplan wordt afgesproken voor een patiënt. Ook heeft de logopedist regelmatig contact met de verpleegkundigen, om zo de behandeling van de patiënten zo goed mogelijk op die van de verpleging af te stemmen.  De verpleging kan soms meehelpen met de logopedische therapie, door bijvoorbeeld oefeningen te doen als de logopedist afwezig is. De logopedist heeft ook contact met de familie van de patiënt; het begeleiden en informeren van de omgeving is belangrijke taak van de logopedist. Naast deze contacten heeft de logopedist ook contact met logopedisten van andere ziekenhuizen en ook is zij lid van de Nederlandse Vereniging voor Logopedie en Foniatrie en de patiëntenorganisatie SAN (Stichting Afasie Nederland).

De logopedie is in principe elke dag op de afdeling neurologie aanwezig vanaf ca. 9:00 uur. Telefonisch bereikbaar via de balie van de afdeling neurologie op nummer: 0512-588 445. Daarnaast bereikbaar via de mail: logopedie@nijsmellinghe.nl.

Logopedisten
Wilma Hooghiemster-Kwant  
Veronie de Blaauw