Binnenkort komt u in ons ziekenhuis voor een behandeling in verband met pijnbestrijding. In deze folder leest u hoe dit werkt en wat u eventueel zelf kunt doen.

Inleiding

Zolang de mensheid bestaat, bestaat er ook pijn. De mens heeft altijd al methoden en middelen gebruikt om pijn te bestrijden. Maar de laatste jaren heeft de pijnbestrijding zich als een volwaardig specialisme ontwikkeld. Vaststaat dat ook psychische factoren bij pijn een rol kunnen spelen, zowel bij oorzaak als gevolg. Maar in ziekenhuis Nij Smellinghe richt de maatschap pijnbestrijding zich met name op het lichamelijke aspect.

De pijnbestrijding wordt verricht door een anesthesist. Die wordt hierin bijgestaan door een anesthesieassistent en in de meeste gevallen ook door een radiodiagnostisch laborant. De behandeling vindt doorgaans plaats op de operatiekamer. De nazorg wordt verleend op de afdeling Dagverpleging, soms op de Verkoeverkamer.

Melden
Op de tijd die met u is afgesproken, meldt u zich rechtstreeks op de Dagverpleging / B1 op de eerste verdieping.

Voorbereiding

Voor de behandelingen van de Pijnbestrijding hoeft u niet nuchter te zijn. Van tevoren kunt u dus gewoon eten en drinken. Wanneer u pijnstillers en/of andere medicijnen gebruikt, kunt u deze gewoon innemen. ’Bedkleding’ hoeft u niet mee te nemen. U krijgt van ons een speciaal operatiehemd. Die draagt u tijdens de behandeling.

Sintromgebruikers; Het innemen van Sintrom, een bloedverdunner waarvoor u door de trombosedienst wordt geprikt, moet in overleg enkele dagen worden gestaakt. Eén uur voor de afgesproken tijd van behandeling gaat u bloedprikken op het klinisch medisch laboratorium op de eerste verdieping. Daarna kunt u rustig een uur wachten in het restaurant voordat u zich op de dagverpleging meldt.
Diabetes Mellitus; Door gebruik van steroïden kan de bloedsuiker tijdelijk verhoogd raken. Houd dit zelf goed in de gaten om onverwachte situaties te voorkomen.

Allergie; graag van tevoren doorgeven als u allergisch bent voor bv jodium, pleisters, latex.
Antibiotica / pré-medicatie; Soms is het wenselijk dat er antibiotica voor de ingreep toegediend wordt. Dit voor extra bescherming voor mensen met een cardiaal verleden of infectiegevaar voor andere aandoeningen. Het kan via een infuus of door een pilletje worden gegeven. Dit gebeurt altijd in overleg met de anesthesist.

Behandeling

Behandeling vindt plaats op een speciale kamer op de operatieafdeling op de eerste verdieping. De behandeling duurt, afhankelijk van de soort ingreep die u krijgt, 5 tot 30 minuten. Afhankelijk van welke behandeling met u afgesproken is, vindt er ook controle plaats met een röntgendoorlichting om de prikplaats te controleren. Na de behandeling gaat u terug naar de dagverpleging. U kunt daar nog even uitrusten en afhankelijk van hoe u zich voelt, mag u weer naar huis. Meestal is dit binnen een uur na de behandeling.
Wij raden u ten sterkste af om na de behandeling zelf naar huis te rijden. Zorgt u voor vervoer naar huis?

Nacontrole

Een nieuwe afspraak voor het spreekuur voor de nacontrole krijgt u direct mee als de afspraak voor behandeling is gemaakt. Deze afspraak is meestal 10-12 weken na de behandeling. Het is belangrijk dat deze tijd ertussen zit om het effect van de behandeling te kunnen beoordelen.

Soorten behandelingen

Er zijn verschillende categorieën pijn, die om verschillende behandelingen vragen. Globaal worden er in dit ziekenhuis de volgende ingrepen ten behoeve van pijnbestrijding verricht:
1 Medicamenteuze therapie, waarbij een medicijn toegediend wordt dat zelf een pijnverlichtend effect heeft. Maar het kan de arts ook een indruk geven van het effect van de pijnbehandeling die hij vervolgens wil geven.
2 Ook kan de arts u adviseren naar Houdingstherapie te gaan: Cesar, Mensendieck of een dergelijke therapie. Dit ter ondersteuning van de behandeling en verbetering van de klachten.

3 Ook kunt u verwezen worden voor TENS via de fysiotherapie van ons ziekenhuis. TENS (Transcutane Electrische Neuro Stimulatie) is een apparaatje dat, op de plekken waar u pijn heeft, met plakkers op de huid wordt vastgezet. Het geeft de zenuwen kleine stroom stimulatie. Hierdoor kan uw pijn verminderen en kunt u zich beter ontspannen en bewegen.
4 Behandelingen waarbij de zenuwgedeeltelijk wordt uitgeschakeld door verwarming of een ingespoten vloeistof.

Voorbeelden van behandelingen zoals die in ons ziekenhuis uitgevoerd worden:
Epidurale injectie (tijdsduur; 5 tot 10 minuten)
De epidurale ruimte zit in het wervelkanaal. In de epidurale ruimte bevinden zich onder andere zenuwen die uit het ruggenmerg treden. De epidurale injectie is een medicamenteuze methode van de pijnbestrijding. In de sponsachtige ruimte rond het ruggenmerg wordt een medicijn gespoten, die de zwelling van geïrriteerde zenuwen tegen gaat. Die zwelling ontstaat, doordat de zenuwen uit het ruggenwervelkanaal treden en door de ruggenwervels bekneld zijn geraakt. Hierdoor zijn de zenuwen gaan irriteren. Dit heeft pijn tot gevolg. Het toegediende medicijn wordt gemengd met een plaatselijk verdovend middel, zodat enige minuten na inspuiting de pijnverlichting al optreedt.
• ter hoogte van de lendenen (lumbaal )
• ter hoogte van de borst (thoracaal)
• ter hoogte van de nek (cervicaal)
Ook bij de bestrijding van Herpes Zoster (gordelroos) is deze behandeling succesvol. Maar alleen als er binnen twee weken na het uitbreken van de ziekte wordt gestart.

Facetdenervatie (tijdsduur; 15 tot 25 minuten)
De rug- en halswervels bestaan o.a. uit de kleine facetgewrichtjes. Dit zijn kleine gewrichtjes aan de achterzijde van het wervellichamen. Hierlangs lopen zenuwbanen.Soms liggen deze gewrichtjes niet meer mooi tegen elkaar door bijvoorbeeld een ongeval, slijtage of een ontsteking. Dan raken ze in de knel en veroorzaken ze pijn.

Een facetdenervatie kan deze pijnklachten verminderen. De behandeling houdt in dat een of meerdere zenuwtakjes die langs de wervelgewrichtjes lopen met een hittebehandeling worden verdoofd.
Afhankelijk van de plaats van de klachten gebeurt dit:
• in de rug (lumbaal )
• ter hoogte van de borstwervels (thoracaal)
• in de nek (cervicaal)

Eerst worden onder röntgendoorlichting de prikplaatsen met een viltstift gemarkeerd. Vervolgens worden deze plaatsen plaatselijk verdoofd, waarna er pijnbestrijdingnaalden worden geplaatst. Deze naalden worden door een kabeltje verbonden met een apparaat. De zenuw wordt met lichte stroomstootjes geprikkeld om te zien of de naaldpunt zich in het juiste gebied bevindt. Door de naald wordt een plaatselijke verdovingsvloeistof ingespoten. Via de ingebrachte naald wordt een zeer hoogfrequente stroom gestuurd. Deze veroorzaakt ter plaatse van de elektrode warmte. De temperatuur die bereikt moet worden (70° tot 80°C.) wordt geregeld. Hierdoor wordt de pijngeleiding in de zenuw onderbroken.
Daarnaast kunnen de facetgewrichtjes ook behandeld worden met medicijnen zonder de hittebehandeling. Over het algemeen vindt er eerst een proefbehandeling plaats.

SI blokkade ( tijdsduur; 10-20 minuten)
De behandeling van het SI gewricht (zit laag in de rug tussen het heiligbeen en het bekken) wordt toegepast bij patiënten met lage rugklachten. De pijn straalt soms uit naar de flank, de bil, lies of het bovenbeen, soms zelfs tot de voet. De reden is dat de zenuwen die naar het been gaan vlak aan de voorzijde van het SI gewricht lopen. Als iets op de zenuw drukt veroorzaakt dit pijn. De behandeling bestaat uit het injecteren van medicijnen in het gewricht.

Onder pijnbehandelingen vallen ook andere behandelingen zoals;
• De piriformis; dit is de spier die van de bovenkant van het dijbeen naar het bekken loopt. Deze spier trekt het bovenbeen in het heupgewricht.
• Infiltratie supra-scapularis; behandeling schouder met behulp van echografie.
• De bursa; een bursa is een met vocht gevulde ruimte dat als een kussentje functioneert en de wrijving voor het lichaam op bepaalde gevoelige plaatsen vermindert. De grootste bursa’s liggen op of rond de pezen van de grote gewrichten, zoals de elleboog, de heup en de knie.
• Os coccygis; de stuit/het staartbeen is het onderste deel van de wervelkolom.
• Blokje bovenbeen, elleboog, onderarm.
• Ischiadicus blokkade.
• Infiltratie bekkenrand.
• Infiltratie ilio-inguinalis met behulp van echografie.
• Intercostale blokkade met behulp van echografie.
• Trigeminus blokkade bij aangezichtspijn met behulp van echografie of röntgenfoto.

Wortelblokkade lumbaal of sacraal (tijdsduur; 15 tot 20 minuten)
Een zenuw of wortelblokkade is het verdoven van een zenuw die een prikkel doorgeeft aan de hersenen. Er wordt altijd eerst een proefblokkade gedaan voordat een definitieve blokkade wordt uitgevoerd. De anesthesist prikt op zo’n manier dat het mogelijk is dat de punt van de naald de zenuw aanraakt. De plaats bepaling wordt gecontroleerd door röntgendoorlichting. Voor een goed beeld is het nodig wat contrastvloeistof in te spuiten. Het uiteindelijke effect van de wortelblokkade kan pas na enkele weken worden beoordeeld.
Door de verdoving kan er tijdelijk minder gevoel in het been zitten. Ook kan de kracht in het been tijdelijk minder zijn. Dit duurt enkele uren. Er zijn verder, onder normale omstandigheden, geen blijvende ongewenste gevolgen van de behandeling bekend. Het is altijd raadzaam om na de behandeling met een rolstoel naar uw vervoer te gaan. Thuis kunt u zich weer verplaatsen. De volgende dag mag u ook weer autorijden.
Bij behandeling in de nek kunt u last krijgen van duizeligheid en/of misselijkheid.
Opgelet: Mocht u toch zelf autorijden na een behandeling en er gebeurt iets omdat u de controle kwijt raakt, dan bent u niet verzekerd!
Resultaat van de behandeling

De anesthesist overlegt met u welke behandeling(en) hij u kan geven. De verscheidenheid in pijn en pijnbeleving maakt, dat de ene soort pijn beter te behandelen is dan de andere.
• Behandeling van de pijn kan 40 tot 60% verlichting opleveren of meer.
• Helaas is het mogelijk dat de pijn eerst verergert voordat deze afneemt.
• In sommige gevallen is er nauwelijks verbetering mogelijk.

Proefbehandeling

Naar aanleiding van uw klachten heeft de anesthesist een inschatting gemaakt van de behandeling die hij u wil geven. Voordat hij u een definitieve behandeling geeft, waarbij de pijnzenuw geheel wordt uitgeschakeld, kijkt hij eerst met een proefverdoving of uw klachten inderdaad verminderen. Een mogelijkheid is om met proefstimulatie te testen welke zenuw verantwoordelijk is voor uw pijnklachten.
Argumenten hiervoor kunnen zijn:
• Uw type pijn maakt het moeilijk om in te schatten welke behandeling nodig is.
• Door de proefbehandeling wordt duidelijk welke zenuw behandeld moet worden.

Proefverdoving en proefstimulatie:
De proefverdoving, ook wel proefblokkade genoemd, bestaat uit het injecteren van een kleine hoeveelheid verdovingsvloeistof op de plaats waar de zenuw het wervelkanaal verlaat (net naast de wervelkolom). De proefstimulatie vindt in datzelfde gebied plaats en bestaat uit het inbrengen van een speciale pijnbestrijdingnaald, waar een heel licht prikkelstroompje door wordt toegediend. De houding en een aantal technische aspecten bij de proefbehandeling zijn hetzelfde als bij de definitieve ingreep.

Proefbehandeling met medicijn:

Soms bestaat de proefbehandeling uit de toediening van een medicijn per infuus. Wanneer de pijnklachten bij u worden veroorzaakt door een slechte doorbloeding van het gebied waar de pijn optreedt of door een andere storing van het autonome zenuwstelsel, kan al tijdens de toediening van het infuus pijnverlichting optreden.
Wanneer dat het geval is, bespreekt de anesthesist met u waaruit het vervolgbeleid bestaat. Door de bloedvatverwijding kan of zal bij u een bloeddrukdaling en hartkloppingen kunnen optreden gedurende ongeveer anderhalf uur. Uw bloeddruk wordt in die periode regelmatig gecontroleerd.
Soms wordt medicatie gegeven via iontoforese: door middel van een elektrisch stroompje wordt medicatie in een hand of voet toegediend.

Vragen en inlichtingen

Heeft u nog vragen na uw bezoek op de polikliek? U kunt altijd even bellen, telefoon (0512) 588 381. Wij zijn bereikbaar op maandag-, donderdag- en vrijdagmorgen van 8.30-12.00 uur en op woensdag van 8.30-12.00 uur en van 13.00-16.00 uur.
Bij calamiteiten na behandeling kunt u buiten kantooruren contact opnemen met de Spoedeisende Hulp via de centrale van ons ziekenhuis. telefoonnummer (0512) 588 888.

Als wij afwezig zijn, kunt u voor afspraken de hele week terecht op het afsprakenbureau, telefoonnummer (0512) 588 885. Faxen kunt u sturen naar (0512) 588 382.

De Polikliniek Pijnbestrijding heeft spreekuur op maandag- en donderdagmorgen, woensdag de hele dag en vrijdagmiddag.

Anesthesist / Pijnbestrijder: mw. dr. J.M.E. van Gelder, dr. R. Plein, dr. F.F.S.L. Tan en dr. J. Vranken.
Assistente: Sonja Boudewijn, José Kuperus en Alie van der Velde.

Literatuur/foldermateriaal is in de wachtkamer aanwezig of bij de assistentes van de polikliniek Pijnbestrijding.