Lymfoedeemkliniek

Na een operatie voor borstkanker waarbij de lymfklieren uit de oksel verwijderd moeten worden is er kans op het ontstaan van lymfoedeem. De kans op lymfoedeem wordt groter als de oksel na deze operatie bestraald moet worden.

Lymfoedeem kan jaren na de operatie nog ontstaan, daarom blijft het van belang om aandacht te besteden aan het voorkomen ervan. Op deze pagina kunt u lezen wat lymfoedeem is en welke leefregels er zijn om lymfoedeem te voorkomen. Ook wordt beschreven wat u moet doen als u de eerste tekenen van beginnend lymfoedeem herkent. We raden u aan deze informatie te harte te nemen. Als lymfoedeem eenmaal ontstaat gaat het niet vanzelf weer weg en het kan zeer hinderlijk zijn.

Het lymfestelsel en de lymfbanen in de arm

Wat is lymfoedeem en hoe ontstaat het?
Lymfoedeem is een abnormale ophoping van eiwitten en vocht in het lichaamsweefsel als gevolg van een verstoord evenwicht tussen aan- en afvoer van vocht. De klachten die kunnen ontstaan bij lymfoedeem zijn: zwelling, vermoeid en zwaar gevoel, pijn, beperkingen in de bewegingen en of beperkingen in het dagelijks functioneren, huidafwijkingen en infecties.

Om te voorkomen dat er lymfoedeem ontstaat is het goed om te proberen

• dat er niet teveel lymfvocht ontstaat in de arm

• dat het lymfvocht goed blijft stromen in de arm

Door zware belasting, door hoge temperaturen, wordt er extra vocht aangemaakt. Probeer daarom de arm niet te zwaar te belasten en wees voorzichtig met warmte. Door infecties kunnen lymfbanen beschadigd raken. Het evenwicht tussen aan en afvoer kan daardoor alsnog verstoord raken. Probeer daarom wondjes en infecties te voorkomen. Het is echter wel belangrijk om te blijven bewegen. Angstvallig de arm ontzien is niet gunstig; het kan ook schouderklachten veroorzaken en vermindert de "lymfpomp".

Oefenen en zorgen voor een normale lichaamsbeweging is juist goed, mits u niets forceert. Het lymfvocht zal door de beweging van de spieren doorstromen in het lichaam en beter worden afgevoerd. Ook is het verstandig om af en toe de arm wat hoger te leggen of bij lang staan de hand niet achtereen naar beneden te laten hangen, maar bijvoorbeeld in de jaszak te steken.

Basisadviezen

• Als u ligt of zit, leg dan een uw arm en hand wat hoger. Gebruik hiervoor een extra kussen.

• Laat geen bloeddruk meten aan de arm van de geopereerde zijde.

• Laat geen bloed afnemen aan de arm van de geopereerde zijde.

• Laat geen infuus aanleggen aan de arm van de geopereerde zijde.

Leefregels

Hieronder staan een aantal aandachtspunten vermeld. U hoeft de lijst niet als een opsomming van ‘verboden en geboden’ op te vatten. Wees attent op de signalen van uw lichaam. Als u voelt dat uw arm moe wordt of als u pijn in de arm of schouder krijgt, geef de arm dan rust (eventueel op een kussen leggen). Als u dit tijdig doet is de kans groot dat de klachten weer vanzelf verdwijnen.

Voorkom wondjes en infecties aan de arm en hand

• Probeer wondjes te voorkomen, ontsmet eventuele wondje goed met een desinfecterend middel en doe er een pleistertje op. Tip: koop enkele flesjes Sterilon en bewaar deze op handige plaatsen Keukenla, jaszak, handtas etc.)
• Draag handschoenen bij ruwe karweitjes (tuinieren, vuil huishoudelijk werk e.d.)
• Vet de huid regelmatig in om kloofjes en kapotte nagelriempjes te voorkomen
• Zorg voor schone nagels en handen
• Laat u niet prikken in de arm van de geopereerde zijde (bijvoorbeeld bloedprikken)
• Krab puistjes en insectenbeten niet open
• Gebruik bij het ontharen een crème (geen mesje)
• Wees voorzichtig met prikken snijden en branden
• Neem bij kneuzingen, verstuikingen of ontstekingen contact op met uw arts.

Voorkom overbelasting van de arm door de activiteiten / werkzaamheden rustig op te bouwen

• Las pauzes in bij breien, handwerken, computerwerk enz.
• Vermijd zwaar tillen en intensief sporten
• Verdeel lichamelijk werk zoveel mogelijk over de dag
• Zoek een evenwicht tussen rust en inspanning
• Probeer de arm niet teveel te ontzien; normaal bewegen en licht sporten is prima
• Bewegen moet echter niet leiden tot vermoeidheid of pijn in de arm/schouder of zwelling van de hand of arm

Vermijd extreme warmte en koude

• Pas op met heet douchen, baden sauna bezoek en langdurig zonnebaden
• Gebruik bij huishoudelijk werk niet te heet water
• Wees voorzichtig met stoom (aardappelen afgieten enz.)
• Gebruik geen kruiken, ‘kersenpit’ rode lamp of warme pakkingen op uw arm of schouder
• Span u bij warm weer niet overmatig in, las pauzes in en doe af en toe arm-/ schouderoefeningen

Vermijd druk op de arm en schouder
 

• Laat geen bloeddruk meten aan de arm van de geopereerde zijde
• Draag een goed passende bh
• Draag geen knellende kleding, sieraden of ‘mouwophouders’
• Koop geen zware prothese, kies eventueel voor een lichtgewicht exemplaar of voor een zogenaamde contactprothese, die op de huid geplakt wordt en dus minder aan de schouder ‘hangt’ (deze prothese is niet geschikt wanneer u pas bestraald bent)

Er zijn speciale bh’s te koop met brede schouderbanden en een brede elastische onderrand. Ook zijn er losse schouderstukjes verkrijgbaar voor onder de bandjes. U kunt over de keuze van prothese, bh, en (bad)kleding uitgebreid advies krijgen in speciaalzaken met deskundig personeel. Adressen zijn verkrijgbaar via de oncologieverpleegkundige. Ook de Borstprothese Informatie Centra (BIC’s) van de Borstkanker Vereniging Nederland kunnen u hierover informeren.

Vliegreizen
Tijdens vliegreizen hebben veel mensen wat dikkere handen of voeten vanwege het drukverschil; neem tijdens de reis wat beweging en doe ook af en toe uw oefeningen.

Wat te doen als u toch klachten krijgt?
Alle leefregels ten spijt kan er toch lymfoedeem ontstaan; ook al is het alleen maar bij inspanning. Waarom de een het wel krijgt en de ander het niet is niet duidelijk. De symptomen die zich kunnen voordoen in arm, hand, oksel, borst of rug, zijn:

• Zwelling (eventueel tijdelijk)
• Een zwaar gespannen of moe gevoel
• Functieverlies of bewegingsbeperking
• Pijn en/of tintelingen

Als u deze symptomen merkt kunt u eerst proberen de arm rust te geven en hoger te leggen. Als de klachten de volgende dagen niet verminderen neem dan contact op met de mammacare verpleegkundige of met uw specialist. Hoe eerder maatregelen getroffen worden hoe groter de kans is dat lymfoedeem kan worden verholpen.

Bij een infectie aan de arm en in het algemeen als de arm de arm dik, rood en/ of warm wordt, neem dan meteen contact op met uw huisarts. Het is mogelijk dat u hierbij ook een griepgevoel krijgt, hetgeen kan wijzen op ‘wondroos’. De huisarts zal u antibiotica voorschrijven.

Bronnen
Lymphedema - Diagnosis and Therapy, H. Weissleder, C. Schuchhardt
Phlebolymphoedema - From diagnosis to therapy, A. Cavezzi, S. Michelini
Lehrbuch der Lymphologie, M. Földi, S. Kubik
Lymfoedeem in de Praktijk, R.J. Damstra